Perkhidmatan Penjagaan Kesihatan Malaysia: Adakah Ianya Berpatutan? (Berbanding Singapura Dan Indonesia)

Berdasarkan laporan WHO pada tahun 2000, Malaysia menduduki tempat ke-49 dalam prestasi keseluruhan sistem kesihatan. Negara jiran kita, Singapura, menduduki tempat ke-6 manakala Indonesia berada di tempat ke-92[1].

Walau bagaimanapun, kos perkhidmatan penjagaan kesihatan di Malaysia adalah berpatutan dibandingkan dengan negara jiran – dan Malaysia diiktiraf sebagai  sebuah negara destinasi pelancong perubatan oleh anugerah Jurnal Perjalanan Perubatan Antarabangsa pada tahun 2015 dan 2016[2]

Negara ini menerima sekurang-kurangnya 1.2 juta pelancong perubatan pada tahun tahun 2018[3] semuanya tiba untuk menerima perkhidmatan penjagaan kesihatan berkualiti pada harga yang berpatutan. 65-80% kos dapat dijimatkan oleh pelancong perubatan berbanding dengan kos penjagaan kesihatan di Amerika Syarikat[2]

Perspektif global mengenai perkhidmatan dan tawaran penjagaan kesihatan Malaysia membantu memberikan penghargaan besar dalam bidang berkenaan. Adakah kita mengambil mudah dengan sistem penjagaan kesihatan yang sedia ada di negara ini? Dalam artikel ini, kami mengemukakan kos penjagaan kesihatan yang perlu dibayar oleh rakyat Malaysia seumur hidup berbanding dengan dua buah negara jiran – Singapura dan Indonesia. 

Walau bagaimanapun, perlu diingatkan bahawa kos yang ditunjukkan adalah berdasarkan penemuan penyelidikan sekunder dari tahun 2016 hingga tahun 2022. Kos rawatan mungkin sedikit berbeza daripada julat berdasarkan rawatan khusus yang diperlukan dan sebarang komplikasi yang timbul. 


1.  Bagaimanakah Sistem Penjagaan Kesihatan Berfungsi Di Malaysia Dan Di Negara Jiran?

Malaysia

Sistem penjagaan kesihatan Malaysia dibiayai oleh hasil-hasil cukai. Kos penjagaan disubsidi oleh pihak kerajaan. Perkhidmatan penjagaan kesihatan awam boleh dinikmati Hospital Umum Kerajaan, Klinik Kesihatan Kerajaan dan Klinik Komuniti di seluruh Malaysia[4].

Sumber: The Star

Penjagaan kesihatan sejagat adalah untuk disediakan kepada kedua-dua pemastautin sah dan warganegara Malaysia. Perkhidmatan ini tidak memerlukan langganan kepada skim insurans nasional. Pada masa yang sama, terdapat pilihan penjagaan kesihatan swasta bagi mereka yang mampu membayar. Perkhidmatan penjagaan kesihatan swasta adalah terdiri daripada Klinik Pengamal Perubatan Am (GP) dan Hospital Swasta[4]

Singapura

Sistem penjagaan kesihatan di Singapura adalah gabungan kemudahan awam dan swasta. Rakyat dan pemastautin tetap boleh mengakses perkhidmatan penjagaan kesihatan bersubsidi atas sumbangan mereka kepada sistem insurans kesihatan Singapura, “tiga M” – Medisave, Medishield dan Medifund[5]

Medisave ialah pelan simpanan wajib di mana caruman pekerja adalah antara 7% hingga 9.5%. Walaupun Medishield ialah program insurans pilihan, pelan insurans ini berfungsi sebagai pembiayaan sandaran jika dana Medisave telah digunakan sepenuhnya. Seterusnya, Medifund ialah dana kerajaan tiga billion dollar yang diperuntukkan khusus untuk membayar bil perubatan golongan yang memerlukan bantuan kewangan dan ianya tertakluk kepada kelulusan[5]

Indonesia

Negara ini menjalankan program insurans kesihatan mandatori yang dikenali sebagai Jaminan Kesehatan Nasional (JKN) dan bertujuan untuk meluaskan akses rakyat Indonesia kepada rawatan perubatan asas pada tahun 2014. Rakyat Indonesia yang memegang pekerjaan tradisional perlu membayar premium insurans bernilai 5% daripada gaji mereka (1% dibayar oleh pekerja manakala 4% oleh majikan) [6] . [6]

Bagi pekerja yang bekerja sendiri, mereka perlu membayar premium bulanan tetap serendah $2 sebulan. Di bawah program JKN, warganegara Indonesia dapat  mengakses penjagaan kesihatan awam dan swasta yang merupakan sebahagian daripadanya[6]

Sumber: Medium.com

2. Penjagaan Ibu dan Anak

Sumber: Yahoo! News
PeneranganMalaysiaSingapuraIndonesia
Kos untuk vitamin dan susulan di klinik-klinik daerah/ hospital-hospital kerajaan: Lawatan ke doktor adalah percuma, ubat-ubatan sampingan boleh diperolehi dengan kos RM100– 500[7]S$500 (RM 1500)[9]Rp 155 ribu, di kemudahan jenis B (RM 45 untuk satu lawatan)[12]
Kos untuk vitamin dan susulan di hospital swasta: Kos konsultasi setiap lawatan sekitar RM 200 dan ubat-ubatan yang diperlukan berubah-ubah, bergantung kepada jenis dan kemudahan penjagaan kesihatan[7]Lawatan ke pakar ginekologi swasta mungkin membelanjakan kos sehingga S$2,000 -S$2500 (RM 6000 – RM 7725)[9]dari Rp 250 ribu hingga 500 ribu (RM 73 – 146.00 setiap lawatan) [ [13]
Peratusan wanita (15-49 tahun) yang menghadiri penjagaan antenatal 4+ semasa mengandung:97%[8]Tidak tersedia[10]77 [14]
Nisbah kematian ibu (bilangan kematian ibu bagi setiap 100,000 kelahiran hidup: 29[8]8[10]177[14]
Kos bersalin di hospital kerajaan:

Untuk kelahiran biasa:  ia adalah pada RM100 – 600 [7].

Untuk pembedahan caesarean
(C-section),
kosnya ialah RM300 hingga RM1,000[7]



Untuk kelahiran biasa: Bergantung kepada wad yang dipilih oleh golongan ibu bapa (sama ada wad Kelas C, Kelas B atau Kelas A), kos bersalin normal adalah antara S$1,200 hingga S$5,016 ( RM 3,725 hingga RM 15,000)[11]

Untuk pembedahan cesarean (C-section): Bergantung kepada wad yang dipilih oleh bakal ibu bapa (sama ada wad Kelas C, Kelas B atau Kelas A), kos penghantaran [11]

Untuk kelahiran biasa: Rp 5.000.000 (RM1468.00)[12]

Untuk pembedahan cesarean (C-section): Rp 4 – 16 million (depending Rp 4 – 16 juta (bergantung kepada jenis hospital kerajaan) (RM 1175 – RM 4700)[15], fpercuma di bawah JKN tetapi hanya untuk kemudahan-kemudahan jenis D dan C
Kos bersalin di hospital swasta:Untuk kelahiran biasa,  ia membelanjakan kos antara RM3,000 hingga RM10,000[7]

Bagi pembedahan caesarean (C-section), ia membelanjakan kos antara RM8,000 hingga RM20,000 [7]
Untuk kelahiran biasa: S$8,500 (RM 26,387)[11]

Untuk pembedahan cesarean (C-section):S$13,000 (RM 40,000)[11] 
Untuk kelahiran biasa: boleh mencecah 17 million rupiah (RM 4993.00) [16]

Untuk pembedahan cesarean (C-section): Rp 32 – 68 juta bergantung kepada jenis bilik (RM 9401 – RM 19972.00) [15]

Kadar kematian bayi

(kematian setiap 1000 kelahiran hidup)
[8]7 [10]20 [14]
Sumber: Yahoo! News

3. Imunisasi kanak-kanak

Malaysia

Di Malaysia, imunisasi wajib bagi kanak-kanak adalah percuma di kemudahan-kemudahan kerajaan dan ia berdasarkan Jadual Imunisasi Kebangsaan yang ditetapkan (seperti ditunjukkan di bawah), melindungi kanak-kanak daripada 13 jenis penyakit utama. Walau bagaimanapun, cucukan tersebut juga boleh didapati di kemudahan swasta dan ibu bapa perlu menanggung kos imunisasi tersebut [17].

Singapura

Jadual Imunisasi Kanak-kanak Kebangsaan merangkumi 12 jenis penyakit dan vaksinasi adalah wajib terhadap campak dan difteria. Ia adalah percuma dan disubsidi sepenuhnya di kemudahan-kemudahan yang mengambil bahagian dibawah Community Health Assist Scheme (CHAS)[18].

Sumber: Singapore’s Ministry Of Health

Indonesia

Kerajaan Indonesia menyediakan imunisasi percuma terhadap penyakit mandatori yang boleh dicegah di kemudahan-kemudahan kerajaan. Walau bagaimanapun, terdapat imunisasi dicadangkan bagi kanak-kanak yang memerlukan ibu bapa melawat pakar dan membayar kos yang lebih tinggi [19].

PeneranganMalaysiaSingapuraIndonesia
Peratusan kanak-kanak yang disuntik untuk campak:84% [9] 84% [10]49%[11] 
Peratusan kanak-kanak yang disuntik untuk difteria:98% [9]96% [10] 77%[11]

4. Penjagaan perubatan am

Penerangan MalaysiaSingapore Indonesia
Bayaran pesakit luar di semua kemudahan kerajaanRM1[20]S$24
(RM 74) [22]
Maklumat tidak tersedia
Bayaran pesakit luar di semua kemudahan swastaRM30 – 250[20]S$20 to more than S$120
(RM 62 – RM 373) [23]
Maklumat tidak tersedia
X-ray:
Kerajaan: RM 10[[20]
Swasta
: RM 35++[20]
Ujian Darah dan x-ray
Kerajaan: S$50-S$80 (RM 155 – RM 248)[22]
Swasta: S$75 -S$125 (RM 233 – RM388)[23]
Kerajaan::Rp30 ribu hingga Rp300 ribu (RM 8 – RM 88) [25]

Swasta:Rp 800ribu hingga Rp 900.000 (RM235 – RM 264) [26]
Ujian darah:Kerajaan: RM 1[20]
Swasta: RM 50++[20]
Maklumat tidak tersedia Kerajaan: percuma
Swasta: Rp80 ribu hingga 200 ribu (RM 23 – RM 58)[27]
Penjagaan pergigian di hospital kerajaan:Tampalan: Sehingga
RM 20[21]
Cabutan gigi:
RM 15-35[21]
S$16 to S$29 (RM 49 – RM 90) [24]Filling : Rp50.000 (RM 14) [28]
Penjagaan pergigian di hospital swasta:Tampalan: RM 150 – 1200 (bergantung kepada kes)
Cabutan gigi: RM 70 – 120 [21]
S$40 and S$150 (RM 124 – RM 466) [24]
Tampalan: $50 – $500 (RM 155 – RM1555) [24]
Rp25.000 – Rp250,000 (RM 7 – RM 73) [28]
Sumber: centre.my


5. Rawatan kanser

PeneranganMalaysia[29,30]Singapura [31]Indonesia
Rundingan dengan doktor pakar (sektor kerajaan)(government):Percuma untuk rundingan pertama, dan RM 30 untuk lawatan berikutnyaMaklumat tidak tersedia Maklumat tidak tersedia
Rundingan dengan doktor pakar (sektor swasta)RM 80 – 235Maklumat tidak tersedia Rp 250.000 – 450.000
( RM 73.51 – RM 132) [32]
Pembedahan Garis panduan KKM:
tidak boleh melebihi RM 10,335 (RM 7030 untuk pakar bedah dan 3305 lagi untuk pakar bius)
kosnya boleh mencecah sehingga S$10,324
(RM 32,000)
Rp 44 juta (RM 12940.00) [33]
Radioterapi Garis panduan KKM: RM5720S$56,119 (RM 174, 536.00)Maklumat tidak tersedia
Radioterapi (kerajaan):sehingga RM 500Maklumat tidak tersedia Maklumat tidak tersedia
Radioterapi (swasta):RM1,400 – RM4,800Maklumat tidak tersedia Maklumat tidak tersedia
Kemoterapi(kerajaan):RM 50 – 200 kos bergantung kepada wad, antara S$463 hingga S$1,978 (RM 1439 – RM 6151)
 Rp 2 juta
(RM 588)[33]
Kemoterapi(swasta):RM170 – 1030S$3,338 (RM 10381.00)Rp 1,5 juta sehingga Rp 3 juta
(RM 441 – RM 882) [32]
Sumber: Ringgit Plus

6. Jaring Keselamatan Penjagaan Kesihatan Di Setiap Negara

Malaysia
Kerajaan telah melancarkan dua buah skim dalam Bajet 2019 untuk meluaskan jaringan keselamatan sosial.

  1. MySalam (Dana Perlindungan Sosial)

Rakyat Malaysia yang menerima Bantuan Sara Hidup (BSH) dan mereka yang berpendapatan tahunan di atau di bawah RM100,000 dalam lingkungan umur 18 hingga 65 tahun. Faedah itu termasuk bayaran sebanyak RM8,000 sekali kepada penerima BSH (RM4,000 bagi mereka yang berpendapatan tahunan sehingga RM100,000 setahun) bagi 45 jenis penyakit kritikal yang tersenarai. Dana itu juga termasuk elaun hospital sebanyak RM50 untuk 14 hari atau maksimum RM700 setahun[4].

  1. Peka B40 

Penerima BSH yang berumur 40 tahun ke atas layak untuk menerima pembiayaan ini. Faedahnya termasuk pemeriksaan kesihatan dan bantuan dalam mendapatkan peranti perubatan tanpa subsidi. Pesakit kanser khususnya diberikan insentif dan elaun perjalanan tertakluk kepada syarat bahawa mereka diperiksa melalui skim Peka B40[4].

Singapura

Selain insurans nasional seperti MediShield Life [34], kerajaan Singapura telah melancarkan dua jenis skim yang disediakan untuk warga emas di negara itu.

  1. Pakej Generasi Perintis [34] ditawarkan kepada warga emas yang telah menyumbang kepada pembangunan negara Singapura. Memandangkan kemungkinan besar bahawa wang yang terdapat dalam akaun MediSave mereka tidak mencukupi untuk menyokong keperluan kesihatan setelah persaraan. Warga emas turut menerima perkhidmatan penjagaan tambahan sebagai pesakit luar serta MediSave ditambah nilai setiap tahun (sehingga S$800) dan subsidi premium MediShield Life.
  2. Pakej Generasi Merdeka [34] mengiktiraf usaha rakyat Singapura yang membantu mencapai kemerdekaan Singapura. Faedahnya termasuk nilai tambahan MediSave sebanyak S$200 setahun selama lima tahun bermula pada tahun 2018. Warga emas juga menerima subsidi tambahan untuk rawatan pesakit luar di klinik terpilih bersama subsidi tambahan sebanyak 5% untuk premium MediShield Life tahunan mereka yang meningkat kepada 10% pada usia 75 tahun.
  3. CareShield Life [34]meliputi pembayaran tunai yang lebih tinggi bermula pada S$600 (RM 1865) dan akan meningkat dari semasa ke semasa. Bayaran diberikan kepada pemegang polisi yang hilang upaya dengan teruk. Pengeluaran wang sehingga S$2,400 (RM 7461) setahun atau S$200 (RM 621) sebulan boleh dibuat untuk memenuhi keperluan penjagaan mereka dalam jangka masa panjang.

Indonesia

Indonesia kini sedang menuju ke arah perlindungan penjagaan kesihatan sejagat untuk seluruh rakyatnya melalui skim Jaminan Kesehatan Nasional. Kerajaan Indonesia mensasarkan semua rakyat Indonesia dilindungi sepenuhnya menjelang tahun 2019. Namun, pencapaian itu masih dalam proses kemajuan [6].

7. Golongan Warga Emas

PeneranganMalaysia[35]SingapuraIndonesia
Purata kos pemeriksaan tahunan: Swasta: RM1,500Kerajaan: S$226.83
(RM 702)[36]
Swasta:
S$2,092 (RM 6506)[36]
Kerajaan : Rp50 thousand – Rp150 thousand (RM14 – RM44)[38]

Swasta : Rp 757,00 (RM 222)[39]
Bantuan penjagaan di pusat jagaan kediaman:RM2,500$700 hingga $4,000 sebulan, walau bagaimanapun ia tertakluk kepada sama ada warganegara itu layak mendapat subsidi (RM 2177 – 12440.00) daripada 2 juta rupiah hingga 20 juta rupiah (RM588 – RM 5884)[40]
Rawatan untuk serangan jantung:RM10,000 dan RM30,000. Diramalkan sekitar.
Dalam 30 RM174,494 hingga RM523,482 dalam 30 tahun

Tanpa komplikasi:
S$1,293 (RM 3990) [36]
Maklumat tidak tersedia
Pintasan koronari (coronary bypass) : Kerajaan: RM 4,000
Swasta: RM25,000 to RM80,000
S$36,978 (RM 115,005)[36]Kerajaan:Dilindungi di bawah program insurans nasional[41]

Swasta: Rp 150-300 juta (RM44,000 – RM88,265)[42]




Rawatan strok tanpa komplikasi:
RM35,000 hingga RM75,000. Dalam tempoh 30 tahun, jumlah ini mungkin meningkat daripada RM610,729 kepada RM1,308,705Kerajaan: S$1787 (RM 5557)[36]
Swasta:
S$9,836 (RM 30591)[36]
Kerajaan: Dilindungi di bawah program insurans nasional [42]

Swasta: Rp794 miliar (RM233,609)[43]

Apa Pendapat Rakyat Malaysia Berkenaan Penjagaan Kesihatan Malaysia Yang Berpatutan?

Malaysia telah mencapai kemajuan yang pesat dan COVID-19 hanya menggalakkan Kementerian Kesihatan untuk mempertimbangkan liputan penjagaan kesihatan yang lebih universal atau sejagat seperti Indonesia.

MALAYSIA KOMITED DALAM MENYEDIAKAN PERKHIDMATAN KESIHATAN TERBAIK YANG BUKAN SAHAJA BERKUALITI TINGGI DAN BERNILAI, TETAPI JUGA MEMASTIKAN KOS RAWATAN YANG BERPATUTAN. – Tan Sri Dr Noor Hisham Abdullah, Malaysia’s Health Ministry Director-General [44]

Selama bertahun-tahun, penjagaan kesihatan negara kita kekal berpatutan untuk memastikan ianya boleh diperoleh oleh individu yang berpendapatan rendah. Sebagai contoh, seorang calon ibu hanya perlu membayar RM 30 untuk bersalin secara dan menginap satu malam di hospital milik kerajaan.

IA ADALAH PROSES BERSALIN YANG LANCAR WALAUPUN SAYA SUDAH TERLEWAT. ADALAH BENAR BAHAWA IA DIJALANKAN DI HOSPITAL AWAM. – Nur Zaini, IBU YANG BERSALIN DI KEMUDAHAN AWAM MALAYSIA[45]

Sumber: The Rakyat Post

Pada masa yang sama, kemudahan swasta di Malaysia juga dikehendaki untuk mematuhi harga siling yang ditetapkan bagi memastikan kos pembedahan besar tidak terlalu tinggi.

CAJ YANG DIKENAKAN DI MALAYSIA HANYA SATU PEREMPAT DARIPADA SINGAPURA, DAN HAMPIR SEPARUH JIKA DIBANDINGKAN DENGAN THAILAND — DAN KAMI BERCAKAP TENTANG HOSPITAL BERTARAF DUNIA. – Sherene Azli, KETUA PEGAWAI EKSEKUTIF Malaysia Healthcare Travel Council [46]

Walau bagaimanapun, terdapat hal yang boleh dilakukan untuk memperbaiki sistem penjagaan kesihatan sedia ada; seperti akses kepada penjagaan kesihatan dalam kalangan komuniti terpinggir, masa menunggu yang lama dan meningkatkan nisbah pesakit-doktor.

Terjemahan oleh: Sally Yeo Yi Tong

Explore our sources:

  1. World Health Organisation. (2000). Measuring Overall Health System Performance For 191 Countries. Link
  2. Malaysia Healthcare Travel Council. (2018). Top 10 Medical Tourism Destinations In The World. Link 
  3. Medical Tourism Magazine. (n.d.). Malaysia: An Emerging Global Giant in Medical Tourism.Link
  4. S.Muniapan & Dr I.Zakaria. (2019). Healthcare Costs in Malaysia. The Centre. Link
  5. International Insurance.com. Understanding Singapore’s Healthcare System. Link
  6. International Insurance.com. Understanding Indonesia’s Healthcare System. Link
  7. Propertyguru. (2021). A Detailed Guide To The Costs Of Having A Baby In Malaysia. Link
  8. UNICEF. Malaysia. Link
  9. T.Ho. (2022). What Is The Cost Of Delivering A Baby In Singapore? Dollars and Sense. Link
  10. UNICEF. Singapore. Link
  11. A.Chan. (2021). The Real Cost of Pregnancy in Singapore. Singsaver. Link
  12. T.Adharsyah. (2019).Tidak Sampai Selangit, Ini Biaya Pokok Kehamilan Calon Mommy. CNBC Indonesia. Link
  13. Chaerunnisa. (2022). Biaya Konsultasi Dokter Kandungan Terbaru dan Prosedurnya. Lifepal. Link
  14. UNICEF. Indonesia. Link
  15. Orami. (2021).Informasi Biaya Operasi Caesar, Mulai dari yang Paling Mahal hingga Gratis. Link
  16. R.Wardana. (2021).Biaya Melahirkan Normal di Rumah Sakit dan Klinik. Lifepal.Link 
  17. The Malaysian National Immunisation Programme. Link
  18. Ministry Of Health Singapore. Nationally Recommended Vaccines. Link 
  19. L.A.Azanella (2022). Jadwal Imunisasi Dasar Anak yang Wajib Diketahui Orangtua. Kompas. Link
  20. The Ringgit Plus Team. (n.d.). Government and Private Hospitals in Malaysia: How Much Do They Really Cost?. Link
  21. Cerina. (2020). Government and Private Dental Service in Malaysia: What’s the difference and which one is better?. Link
  22. Khoo Teck Puat Hospital. Hospital Charges. Link
  23. Value Champion. 24-Hour Clinic or Hospital A&E: A Guide to Costs & Care in Singapore. Link
  24. Guide me Singapore. Healthcare in Singapore. Link
  25. OCBC NISP. (2021). Cek! Ini Dia Daftar Biaya Rontgen Lengkap dan terbaru. Link
  26. M.Idris. (2021). Simak Biaya Rontgen di Berbagai RS di Indonesia. Kompas. Link 
  27. R.Wardana. (2022). Biaya Cek Darah: Prosedur dan Daftar Harga Lengkapnya. Lifepal. Link
  28. R.Wardana. (2020). Update Terbaru Biaya Dokter Gigi dan Perawatan Gigi. Lifepal.  Link
  29. Cilisos. (2018). HOW MUCH DOES IT COST TO TREAT CANCER IN MALAYSIA? WE *TRY* TO BREAK IT DOWN 🙁. Link
  30. Ringgit Plus. Cancer Treatment In Malaysia: How Much Does It Cost?. Link
  31. A.Evlanova. (2020). Average Cost of Cancer Treatment in Singapore.Value Champion Link
  32. Rumah Sakit Dharmais. Tarif Rumah sakit Kanker Dharmais. Link
  33. Lifepal. Capai Rp 100 Juta per Bulan! Ini Rincian Biaya-Biaya Pengobatan Kanker. Link
  34. The Commonwealth Fund. International Health Care System Profiles: Singapore. Link
  35. Imoney. (2016). Does Independence Cost More In Your Golden Years? Link
  36. A.Evlanova. (2020). Average Cost of Health Screenings in Singapore. ValueChampion. Link
  37. M.Xue. (2021). Elderly Care Options in Singapore: Costs, Subsidies & Types of Services Available. Seedly Link
  38. A.Evlanova. (2022).Average Cost of Cardiovascular Disease Treatment in Singapore. ValueChampion. Link
  39. OCBCNISP. (2021). Kisaran Biaya Medical Check Up Lengkap dan Terbaru 2021.Link
  40. Gitalarasw. (2021). Tarif Bulanan Panti Jompo dan Rusun Khusus Lansia dari yang Biasa Hingga Ekslusif Tahun 2021. Mommies Daily. Link
  41. A.Puji. (2021).Berapa Kisaran Biaya yang Dibutuhkan untuk Operasi Bypass Jantung? Hello Sehat! Link
  42. A.Shabrina. (2021). Seberapa Mahal Biaya Pengobatan Stroke? Apakah Ditanggung Askes? Hello Sehat! Link
  43. A.T.(2019). Rincian Biaya Perawatan 4 Penyakit Kritis Penyebab Kematian Tertinggi di Indonesia. Link
  44. F.A.Mohd Pilus. (2019). Pengiktirafan dunia kepada Malaysia. Harian Metro. Link
  45. E.Fazaniza. (2020). Public healthcare affordable to all. The Sun Daily. Link
  46. W.Wasil. (2020). Malaysia banks on quality, affordable healthcare treatment to lure Bruneians. The Scoop. Link

Stories You May Also Like:

BURSA TOP 20: Who’s The most charitable?